Dzień praw dziecka przedszkole – jak go obchodzić?

Szukasz pomysłów, jak świętować Dzień Praw Dziecka w przedszkolu w ciekawy i mądry sposób. Chcesz, żeby dzieci zrozumiały swoje prawa, ale bez straszenia i trudnych pojęć. Z tego artykułu dowiesz się, jak zorganizować ten dzień tak, by był radosny, a jednocześnie niósł ważne przesłanie.

Dlaczego Dzień Praw Dziecka w przedszkolu jest tak ważny?

20 listopada to rocznica uchwalenia Konwencji o prawach dziecka, dokumentu przyjętego przez prawie wszystkie państwa na świecie. Konwencja mówi jasno, że każde dziecko, niezależnie od pochodzenia, koloru skóry, języka czy sytuacji rodzinnej, ma takie same prawa. W przedszkolu ten dzień staje się konkretną okazją, by przełożyć trudny język dokumentu na codzienne sytuacje bliskie kilkulatkom.

Dla dzieci hasło „prawa dziecka” brzmi abstrakcyjnie. Kiedy jednak usłyszą, że mają prawo do zabawy, do odpoczynku, do nauki, do miłości i do bycia wysłuchanym, nagle temat staje się im bardzo bliski. Nauczyciel pokazuje wtedy, że prawa nie są teorią z książki prawniczej, tylko czymś, co dotyka każdego dnia w przedszkolu, domu, na placu zabaw. Dzieci łatwiej przyjmują takie treści, jeśli towarzyszą im emocje, kolory, ruch i proste historie.

Coraz częściej przedszkola łączą Międzynarodowy Dzień Praw Dziecka z UNICEF z działaniami dotyczącymi standardów ochrony małoletnich. Nauczyciele podkreślają, że dorośli są odpowiedzialni za bezpieczeństwo najmłodszych, reagowanie na przemoc, niesprawiedliwość i poniżanie. Dzięki temu dzieci słyszą jasny komunikat: „Masz prawo powiedzieć STOP i zawsze możesz poprosić dorosłego o pomoc”.

Każde dziecko ma prawo do życia bez przemocy, do szacunku i do tego, by dorośli je chronili – w przedszkolu i poza nim.

Jak przygotować się do Dnia Praw Dziecka w przedszkolu?

Dobre przygotowanie całej społeczności przedszkola sprawia, że 20 listopada nie jest jednorazową akcją, ale ważnym wydarzeniem w kalendarzu. Potrzebny jest plan, proste materiały i jeden wspólny motyw, który połączy grupy, nauczycieli i rodziców. W wielu placówkach takim motywem staje się kolor niebieski oraz postać dziecka jako bohatera dnia.

Dekoracje i kolor niebieski

Niebieski to kolor kojarzony z działalnością UNICEF, dlatego przedszkola chętnie sięgają po ten symbol. Wystarczy poprosić, by dzieci przyszły tego dnia ubrane na niebiesko lub miały choć jeden niebieski element stroju. Szybko widać wtedy, że cała grupa tworzy wspólnotę, która solidaryzuje się z dziećmi na całym świecie, także tymi, których prawa są łamane.

W sali można przygotować prostą, ale wyrazistą oprawę plastyczną. Dobrym pomysłem są niebieskie balony, chmurki z napisami „Mam prawo do zabawy”, „Mam prawo do miłości”, „Mam prawo do nauki” czy wspólny plakat „Świętuj z nami nasze prawa”. Dzieci widzą wtedy, że Dzień Praw Dziecka to święto, a nie „kolejna lekcja”. Dekoracje stają się tłem do rozmów i zabaw.

Materiały i plansze edukacyjne

Trudniejsza część to dobranie materiałów, które przełożą język Konwencji na proste komunikaty. Świetnie sprawdzają się kolorowe plansze edukacyjne z prawami dziecka, karty obrazkowe, historyjki i krótkie wierszyki. Warto wybierać takie plansze, na których prawo jest pokazane symbolicznie, na przykład dziecko z książką (prawo do nauki) czy dziecko na placu zabaw (prawo do odpoczynku).

Przydatne może być też stworzenie własnego zestawu plansz dostosowanego do danej grupy. Nauczyciel wybiera kilka praw, na których chce się skupić, na przykład: prawo do miłości, do opieki i leczenia, do odpoczynku, do rozwijania talentów, do wypowiadania się w swoich sprawach, do życia bez przemocy. Dzieci mogą same dorysowywać szczegóły, dopowiadać, co widzą na obrazku, a potem „tłumaczyć” dane prawo swoimi słowami.

Włączenie rodziców

Rodzice są ważnymi partnerami w świętowaniu Dnia Praw Dziecka w przedszkolu. Już kilka dni wcześniej można wysłać krótką informację z prośbą o niebieski strój, o rozmowę z dzieckiem w domu czy o wspólne obejrzenie krótkiego filmu o dzieciach z innych krajów. Dzięki temu przekaz o prawach dziecka nie kończy się w szatni przedszkolnej.

Ciekawym pomysłem jest wykonanie przez dzieci małych broszurek „Świętuj z nami nasze prawa” i zabranie ich do domu. W środku mogą znaleźć się rysunki praw dziecka i proste zdania, na przykład „Mam prawo mówić, co czuję”, „Mam prawo do odpoczynku”, „Mam prawo, żeby nikt mnie nie bił”. Rodzic, czytając je wieczorem z dzieckiem, utrwala treści, z którymi maluch spotkał się w przedszkolu.

Jak poprowadzić zajęcia o prawach dziecka?

Zajęcia w Dniu Praw Dziecka powinny łączyć rozmowę, ruch, zabawę i ekspresję plastyczną. Dzieci najwięcej zapamiętują wtedy, gdy mogą coś przeżyć, dotknąć, odegrać, a nie tylko wysłuchać. Wiele przedszkoli korzysta z krótkich filmów przygotowanych przez UNICEF oraz prostych scenariuszy zabaw, które pokazują, co jest dobre, a co krzywdzące.

Rozmowa z dziećmi

Na początku warto zapytać, czy dzieci wiedzą, co to znaczy „mieć prawo do czegoś”. Nie muszą odpowiadać poprawnie prawniczo, ważne żeby spróbowały. Jedno dziecko powie „to znaczy, że wolno mi się bawić”, inne „że nikt mnie nie może bić”. Z tych odpowiedzi można zbudować dalszą rozmowę. Nauczyciel dopowiada wtedy, że prawa dziecka są zapisane w Konwencji o prawach dziecka, czyli umowie między krajami, które zobowiązały się dbać o najmłodszych.

Dobrze działają pytania odnoszące się do codzienności w przedszkolu. Kiedy dziecko czuje, że nikt go nie słucha? Co się dzieje, gdy ktoś je wyśmiewa lub popycha? Co pomaga czuć się bezpiecznie? Z tych odpowiedzi można wyprowadzić pojęcia prawa do szacunku, do bezpieczeństwa, do wyrażania uczuć i myśli. Dzieci zaczynają widzieć, że prawa to nie tylko hasła na plakacie, ale ich własne doświadczenia.

Zabawy ruchowe i dydaktyczne

Żeby pojęcie praw nie zostało tylko w rozmowie, warto wpleść je w ruch i zabawę. Wiele przedszkoli dobrze ocenia zabawę „Prawda i fałsz”. Dzieci dostają dwie kartki: zieloną i czerwoną. Nauczyciel mówi zdania, a dzieci pokazują kartkę, z którą się zgadzają. Zdarza się, że dyskusja po jednym zdaniu trwa kilka minut, co jest bardzo cenne.

Podobnie działa zabawa „Zgadnij, co to?”, w której dzieci rozpoznają przedmioty zawinięte w papier, a potem wiążą je z konkretnym prawem, na przykład termometr z prawem do leczenia, poduszkę z prawem do odpoczynku, książkę z prawem do nauki. To proste, ale bardzo obrazowe. Z kolei zadanie „Dobre rady” opiera się na historyjkach obrazkowych, w których dzieci muszą rozpoznać, jakie prawo zostało złamane i co można zrobić, żeby pomóc bohaterowi.

Przykładowe zabawy wykorzystywane w przedszkolu w Dniu Praw Dziecka to między innymi:

• „Prawda i fałsz” – dzieci wybierają, czy dane zdanie o prawach jest zgodne, czy nie,
• „Zgadnij, co to?” – rozpoznawanie przedmiotów związanych z prawami dziecka po kształcie i dotyku,
• „Dobre rady” – praca w parach nad problemem bohatera, któremu ktoś łamie prawo,
• krótkie inscenizacje, w których dzieci odgrywają scenki łamania i respektowania praw.

Prace plastyczne i projekty

Dzieci uwielbiają rysować, wycinać, kleić, dlatego prace plastyczne o prawach dziecka świetnie zamykają część rozmów i zabaw. Wspólne tworzenie plakatu „Prawa dzieci” pozwala każdemu dziecku dołożyć swój element. Jedno narysuje serce jako symbol miłości, inne szpital jako opiekę i leczenie, kolejne półki z książkami jako prawo do nauki.

W niektórych przedszkolach powstają też mini książeczki, komiksy lub „kodeks grupy”, gdzie dzieci zapisują i ilustrują zasady, które pomagają szanować prawa swoje i innych. Taki kodeks może wisieć w sali przez cały rok. Daje to jasny sygnał, że temat nie kończy się po jednym dniu, tylko staje się częścią życia grupy.

Jak włączyć emocje i empatię dzieci?

Prawa dziecka często stają się dla maluchów zrozumiałe dopiero wtedy, gdy zobaczą emocje innych dzieci. Zdjęcia, ilustracje lub krótkie scenki, w których bohater jest smutny, przestraszony lub zawstydzony, otwierają ważną rozmowę. Dziecko widzi twarz rówieśnika, a nie trudne słowo „dyskryminacja”.

W zadaniu „Dobre rady” każda para lub mały zespół dostaje obrazek z zasmuconym dzieckiem oraz krótki opis sytuacji, na przykład „inni śmieją się z jego koloru skóry” albo „musi ciągle pomagać rodzicom i nie ma czasu na zabawę”. Grupa ma za zadanie nazwać uczucia, wskazać, jakie prawo zostało złamane, zastanowić się, co może zrobić samo dziecko i jak mogą zareagować dorośli. Dla wielu przedszkolaków to pierwsze świadome spotkanie z pojęciem niesprawiedliwości.

W pracy z emocjami sprawdza się też prosta technika: dwie wersje tego samego obrazka. Na jednym dziecko jest smutne, na drugim wesołe. Dzieci opowiadają, co się zmieniło, co zrobił dorosły, co zrobili koledzy. W naturalny sposób dochodzą do wniosków, że obecność wspierającego dorosłego, pomoc rówieśników czy możliwość powiedzenia „nie” to elementy, które pomagają chronić prawa. Z czasem zaczynają przenosić to na własne sytuacje w grupie.

Gdy dziecko umie nazwać swoje emocje i wie, że ma prawo do bezpieczeństwa, łatwiej szuka pomocy, kiedy ktoś je krzywdzi.

Żeby utrwalić te treści, wiele przedszkoli uczy prostej piosenki, na przykład „Prawa dzieci”. Słowa piosenki, śpiewane razem w kole, stają się dla maluchów rodzajem hasła. Potem, w sytuacjach konfliktowych, nauczyciel może odwołać się do fragmentu znanej piosenki zamiast wygłaszać długie pouczenia.

Jak budować kulturę poszanowania praw dziecka na co dzień?

Dzień Praw Dziecka trwa tylko jeden dzień, ale szacunek do praw dziecka powinien przenikać całą codzienność przedszkola. Chodzi zarówno o relacje między dorosłymi a dziećmi, jak i między samymi dziećmi. Czy maluch ma realne prawo głosu w sprawach, które go dotyczą, na przykład wyboru zabawy, piosenki, miejsca w sali? Czy wie, do kogo może się zwrócić, gdy ktoś je skrzywdzi?

Standardy ochrony małoletnich

Coraz więcej placówek wprowadza standardy ochrony małoletnich. To zestaw zasad, które wyznaczają, jak dorośli dbają o bezpieczeństwo dzieci w przedszkolu. Obejmują one reagowanie na przemoc, zakaz krzywdzących kar, zasady kontaktu fizycznego, a także sposób prowadzenia rozmów z dziećmi, gdy opowiadają o trudnych sytuacjach. Dla nauczyciela to konkretne wytyczne, jak działać, a dla rodzica – informacja, że przedszkole traktuje ochronę dzieci bardzo serio.

Te zasady można przedstawić także dzieciom, w prostej wersji. Nauczyciel może powiedzieć: „Masz prawo, żeby nikt cię nie bił, nie wyśmiewał i nie dotykał, jeśli tego nie chcesz” albo „Jeśli ktoś cię krzywdzi, powiedz o tym dorosłemu, któremu ufasz”. Dzieci uczą się wtedy, że dorosły ma obowiązek reagować na ich krzywdę i że „donoszenie” na sprawcę przemocy nie jest niczym złym.

Współpraca z rodzicami i instytucjami

Stała współpraca z rodzicami sprawia, że przekaz o prawach dziecka jest spójny w przedszkolu i w domu. Dobrym rozwiązaniem jest wprowadzenie krótkich informacji o prawach dziecka na zebraniach, w gazetce przedszkolnej czy w komunikatorze wykorzystywanym przez rodziców. Można podzielić się linkami do filmów UNICEF, polecić książki dla dzieci o prawach albo zachęcić rodziców do rozmów po obejrzeniu domowego programu informacyjnego.

Warto też włączać rodziców w konkretne działania. Przykładowe formy współpracy to między innymi:

• wspólne tworzenie „rodzinnego kodeksu praw dziecka” wywieszonego w domu,
• udział rodziców w przygotowaniu niebieskich dekoracji lub materiałów plastycznych do zajęć,
• zapraszanie rodziców do przeczytania w grupie książki związanej z tematem praw dziecka,
• organizacja wystawy prac plastycznych o prawach dziecka w holu przedszkola.

W większych miastach przedszkola współpracują także z lokalnymi instytucjami, które zajmują się prawami dziecka. Mogą to być miejskie ośrodki pomocy, organizacje współpracujące z UNICEF czy poradnie psychologiczno–pedagogiczne. Spotkanie z przedstawicielem takiej instytucji bywa ważnym sygnałem dla rodziców, a dla nauczycieli źródłem konkretnych wskazówek, jak reagować, gdy widzą naruszanie praw dziecka.

Dzień Praw Dziecka w przedszkolu staje się naprawdę wartościowy, gdy zmienia codzienne nawyki dorosłych i daje dzieciom odwagę, by mówiły o swoich potrzebach.