Który to Bolek, a który Lolek?

Nie wiesz, który to Bolek, a który Lolek, chociaż widziałeś ich dziesiątki razy na ekranie? Zdarza ci się mylić imiona tych dwóch braci w rozmowach z dziećmi albo znajomymi? Z tego tekstu dowiesz się, jak ich rozróżnić i co sprawiło, że stali się jednymi z najbardziej rozpoznawalnych bohaterów polskich bajek.

Jak odróżnić Bolka od Lolka?

Najczęstsze pytanie związane z tą bajką brzmi właśnie: który to który. Wbrew pozorom nie wystarczy ogólne skojarzenie „ten chudszy i ten grubszy”, bo wielu osobom i tak mylą się imiona. Twórcy nadali im bardzo podobne brzmieniowo imiona, co razem z podobną fryzurą sprawiało, że nawet stali widzowie czasem się gubili. Dopiero dokładne przyjrzenie się kolorom ubrań i sylwetkom pozwala wszystko uporządkować.

Najprościej zacząć od wzrostu i garderoby. Bolek jest wyższy i szczuplejszy, a jego znak rozpoznawczy to czerwone spodenki i żółta bluza. Lolek jest niższy, tęższy i zwykle ma na sobie fioletowe spodnie na szelkach oraz biały podkoszulek. Gdy widzisz na ekranie chłopca z mniejszą ilością włosów, w zbyt obszernych spodniach, to właśnie Lolek. Smuklejszy, bardziej „sprężysty” w ruchach to Bolek.

Bolek – czerwone szorty, żółta bluza, wyższa i szczuplejsza sylwetka; Lolek – fioletowe spodnie na szelkach, biały podkoszulek, niższa i krępsza postać.

Wygląd bohaterów

Projekt plastyczny chłopców powstał w Studiu Filmów Rysunkowych w Bielsku-Białej, gdzie pracowali Władysław Nehrebecki, Alfred Ledwig i Leszek Lorek. Artyści długo dopracowywali proporcje ciała, rysy twarzy oraz charakterystyczne ubrania, tak aby już z daleka było jasne, który bohater pojawia się w kadrze. Twarze obu braci mają ten sam, mocno uproszczony, okrągły kształt, bo najważniejsza miała być ekspresja ruchu, a nie realistyczna anatomia.

Co ciekawe, w pierwotnym zamyśle Nehrebeckiego role miały być odwrócone. Autor planował, że niższy i grubszy chłopiec będzie Bolkiem, a wyższy i szczuplejszy – Lolkiem. Rada artystyczna studia przegłosowała jednak inne rozwiązanie i ostatecznie to wysoki, chudy chłopiec został Bolkiem. Ten zakulisowy zwrot do dziś bywa powodem pomyłek u widzów, którzy próbują zgadywać imiona tylko „na czuja”.

Charakter i zachowanie

Odróżnić Bolka i Lolka pomaga też sposób, w jaki się zachowują. Serial przez wiele lat był pozbawiony dialogów, więc twórcy musieli zaznaczyć osobowości wyłącznie ruchem, mimiką i sytuacjami. Bolek częściej występuje w roli lidera, bywa bardziej zdecydowany, szybciej podejmuje ryzyko. Lolek z kolei częściej wchodzi w sytuacje komiczne, bywa niezdarny, bardziej impulsywny i podatny na wpływ brata.

W licznych odcinkach widać, że to właśnie zestawienie dwóch różnych temperamentów napędza akcję. W „Przygodach Bolka i Lolka” chudszy brat zwykle pcha fabułę do przodu, a krępszy reaguje, dziwi się, psoci i ratuje sytuację w najmniej spodziewanym momencie. Wielu widzów wspomina, że jako dzieci utożsamiali się z jednym z braci właśnie przez podobieństwo zachowania, a nie wyglądu czy imienia.

Skąd wzięli się Bolek i Lolek?

Za powstaniem tej bajki stoi konkretna osoba i konkretne miejsce. Twórcą koncepcji serii był Władysław Nehrebecki, reżyser związany ze Studiem Filmów Rysunkowych w Bielsku-Białej. Na początku lat 60. polska telewizja rozwijała pasmo dla dzieci i potrzebowała krótkich, dynamicznych filmów animowanych. Nehrebecki zaproponował cykl o dwóch chłopcach przeżywających podwórkowe i „literackie” przygody.

Założenie było proste: widz ma widzieć w Bolku i Lolku zwykłych chłopców, którzy w zabawie wcielają się w bohaterów książek i filmów. W pierwszym filmie z serii, „Kusza” z 1963 roku, chłopcy grają Wilhelma Tella, a fabuła ma dyskretnie przestrzegać przed zabawami z bronią. Krótki metraż, brak dialogów i bardzo czytelny humor sprawiły, że serial trafił zarówno do dzieci, jak i do dorosłych.

Synowie Władysława Nehrebeckiego

Punktem wyjścia dla Nehrebeckiego były codzienne figle jego synów, Jana i Romana. To ich zabawy, pościgi i wymyślone wyprawy stały się inspiracją wielu odcinków. Sam autor wielokrotnie podkreślał w wywiadach, że Bolek i Lolek „odpowiadają jego synom nie zewnętrznie, ale cechami charakteru”, świadomie przerysowanymi i wzbogaconymi na potrzeby filmu.

Ważne były też sugestie widzów. Dzieci przysyłały do studia listy z pomysłami na kolejne przygody, miejscami wręcz gotowe scenariusze. Nehrebecki wspominał, że wiele motywów, jak egzotyczne podróże czy pomysły na sportowe odcinki, narodziło się właśnie w korespondencji z najmłodszą publicznością. W efekcie powstało ponad 150 filmów krótkometrażowych w dziesięciu seriach oraz filmy pełnometrażowe.

Imiona i ich znaczenie

Imiona braci nie są przypadkowe. Bolek to skrót od Bolesława, a Lolek to dawne zdrobnienie od Karola. Dziś rzadko mówi się „Lolek” na Karola, ale przed wojną i w pierwszych dekadach powojennych było to dość popularne. Podobieństwo brzmienia imion bardzo odpowiadało Nehrebeckiemu, bo chciał stworzyć duet trochę komiczny już na poziomie języka.

Istnieje też jeszcze jedno źródło inspiracji. Imiona nawiązują do filmu „Bolek i Lolek” z 1936 roku w reżyserii Michała Waszyńskiego, w którym obie role zagrał Adolf Dymsza, ulubiony aktor Nehrebeckiego. Dla twórcy było to mrugnięcie okiem do dorosłych widzów, którzy pamiętali przedwojenną komedię. Dla dzieci – po prostu dwa rytmiczne, łatwo wpadające w ucho imiona.

Jakie przygody przeżywali Bolek i Lolek?

Serial o Bolku i Lolku to nie jedna historia, lecz cały świat. W ciągu 23 lat powstało 10 serii, w tym „Przygody Bolka i Lolka”, „Bolek i Lolek na Dzikim Zachodzie”, „Bolek i Lolek wśród górników”, „Olimpiada Bolka i Lolka” czy „Bolek i Lolek w Europie”. Najdłuższa, podstawowa seria „Przygody Bolka i Lolka” obejmuje 63 odcinki, a łączna liczba krótkich filmów dochodzi do 183, z czego dziewięć ma wyraźnie edukacyjny charakter.

W kolejnych dekadach powstawały także dłuższe fabuły. „Wielka podróż Bolka i Lolka” z 1977 roku była pierwszym polskim pełnometrażowym filmem animowanym. To właśnie w nim chłopcy po raz pierwszy mówią na ekranie. Głosów użyczają im aktorki, między innymi Ewa Złotowska i Ilona Kuśmierska. Część materiału z filmu przerobiono później na 15-odcinkowy serial telewizyjny.

Żeby łatwiej uchwycić różnice między rodzajami produkcji, można je zestawić w prostej tabeli:

W licznych odcinkach powracają wszystkie ulubione motywy dziecięcej zabawy. Serial krąży między codziennością podwórka a wielkimi wyprawami, ale zawsze robi to w prosty, czytelny sposób. Charakterystyczna muzyka Waldemara Kazaneckiego, dynamiczny montaż i brak słów powodują, że historie są zrozumiałe nawet dla bardzo małych dzieci czy widzów z zagranicy.

W wielu częściach cyklu pojawiały się też powtarzające się tematy, które dzieci kojarzyły od razu, gdy tylko słyszały melodię czołówki:

• podróże po różnych zakątkach świata i poznawanie egzotycznych zwierząt,
• sportowe zmagania, w tym cała „Olimpiada Bolka i Lolka”,
• wakacyjne przygody na wsi, w lesie lub nad wodą,
• spotkania z postaciami rodem z książek i filmów przygodowych.

W plebiscycie „Dobranocka wszech czasów” Bolek i Lolek zajęli pierwsze miejsce, wyprzedzając Smerfy oraz Wilka i Zająca.

Dlaczego Bolek i Lolek stali się ikoną?

Serial Nehrebeckiego obejrzały miliony widzów w ponad 80 krajach, a w samej Polsce dorastały z nim kolejne roczniki. W czasach PRL-u Bolek i Lolek byli obecni nie tylko w telewizji, lecz także na pocztówkach, w grach zręcznościowych, układankach, książeczkach i filmach na taśmie 8 mm. Dla rodziców i dziadków to dziś ważna część wspomnień, a dla dzieci – wciąż żywa bajka, bo proste sytuacje i humor nie zestarzały się tak jak wiele innych produkcji z tamtego okresu.

Rozpoznawalność postaci doczekała się symbolicznego upamiętnienia. 19 maja 2011 roku w Bielsku-Białej odsłonięto pomnik Bolka i Lolka – brązowe figury o wysokości 120 cm stoją przy globusie, co nawiązuje do ich licznych podróży na ekranie. Podobnie jak Koziołek Matołek w Pacanowie czy Miś Uszatek w Łodzi, chłopcy z kreskówki stali się bohaterami miejskiego pejzażu.

Dobranocka wszech czasów

W 1997 roku Telewizja Polska razem z „Gazetą Wyborczą” zorganizowała plebiscyt „Dobranocka wszech czasów”. Widzowie głosowali na swoje ulubione wieczorne bajki z dawnych lat. Na pierwszym miejscu znalazł się właśnie „Bolek i Lolek”, przed „Smerfami” i „Wilkiem i Zającem”. Wynik pokazał, jak mocno ta animacja zapisała się w pamięci Polaków, choć konkurencja była międzynarodowa i bardzo silna.

Dla wielu dzisiejszych rodziców wybór bajki do obejrzenia z dzieckiem jest naturalny – sięgają po historie, które znają z własnego dzieciństwa. Bolek i Lolek wracają więc nie tylko na ekranach telewizorów, ale też na płytach DVD, w serwisach z filmami oraz w formie książek i gier. To nie jest tylko sentyment, lecz także potrzeba pokazania młodszym pokoleń czegoś, co uważa się za część rodzinnej tradycji.

Pomnik i gadżety

Pomnik w Bielsku-Białej to jeden z najbardziej fotograficznych punktów miasta. Turyści robią tam zdjęcia dzieciom, a dawni widzowie chętnie wracają wspomnieniami do pierwszych seansów przed czarno-białym telewizorem. Wokół postaci narosła też cała warstwa gadżetów: nowe figurki, koszulki, plakaty czy materiały szkolne z wizerunkiem braci.

W czasach PRL-u produkowano ogromne ilości przedmiotów z podobiznami Bolka i Lolka, od prostych filmów na przezroczach po zabawki i puzzle. Dziś część z nich wraca jako wznowienia lub stylizowane „retro” – chętnie kupują je kolekcjonerzy i osoby, które chcą wprowadzić dzieci w świat znanych z własnego dzieciństwa bohaterów. W tle tych wszystkich działań toczyły się także spory o prawa autorskie do wizerunku postaci, co pokazuje, jak duża jest ich wartość kulturowa i rynkowa.

Bolek i Lolek w książkach

Bajka Nehrebeckiego relatywnie wcześnie przeniosła się z ekranu na papier. Już w latach 70. ukazywały się książeczki opracowane przez Władysława Nehrebeckiego, Leszka Mecha i Alfreda Ledwiga, między innymi w serii „Biblioteka Przygód Bolka i Lolka”. Później pojawiły się kolejne tomiki, takie jak „Baśnie Bolka i Lolka” czy zestawy ćwiczeń ruchowych „Ćwicz razem z nami”, łączące fabułę z prostymi zadaniami dla dzieci.

Nowe życie książkowe Bolek i Lolek zyskali dzięki wydawnictwu Znak Emotikon, które od 2011 roku publikuje serie „Nowe przygody Bolka i Lolka”, „Łamigłówki”, „Rysuję”, „Labirynty” oraz książki do nauki języka angielskiego autorstwa Elżbiety Lekan. Do zespołu dołączyli też znani autorzy i ilustratorzy, tacy jak Joanna Olech czy Maciej Wojtyszko, a akcja „Cała Polska rysuje Bolka i Lolka” objęła tysiące przedszkoli, zachęcając dzieci do własnych wersji rysunków braci.

W ostatnich latach pojawiły się kolejne serie rozwijające ten świat: „Nowe przygody Bolka i Lolka. Łowcy tajemnic”, „Genialni detektywi”, „Szalony pościg” czy cykl „Rosnę z Bolkiem i Lolkiem”. Każda z nich wykorzystuje rozpoznawalne sylwetki bohaterów do opowiedzenia historii o odwadze, kreatywności czy radzeniu sobie z trudnymi sytuacjami. Dla rodziców to szansa, by wspólną lekturą połączyć świat ich dzieciństwa z codziennością własnych dzieci.

W nowszych publikacjach łatwo się pogubić, dlatego warto uporządkować najważniejsze typy książek z Bolkiem i Lolkiem, po które możesz sięgnąć:

• klasyczne opowieści przygodowe nawiązujące do ducha dawnych odcinków,
• zbiory zadań i łamigłówek rozwijające spostrzegawczość i logiczne myślenie,
• kolorowanki i zeszyty do rysowania uczące obserwacji postaci i ruchu,
• krótkie historyjki połączone z nauką słówek z języka angielskiego.

Dzięki temu Bolek w czerwonych szortach i Lolek w fioletowych spodniach nadal są obecni w pokojach dzieci – już nie tylko na ekranie, lecz także na półkach z książkami i w szkolnych plecakach.